IPA chairt for Scots

Frae Wikipedia
Lowp tae: navigation, rake

'S þy kuty wan ai þy Internaitional Phonetic ABC fur Skòts sùns

Vùls[eedit | eedit soorce]

Vùl bord[eedit | eedit soorce]

Quhyt 's schaun alò 's y sùns. þy pyntyt sùn,ur sybsùns ysnai schaun. (fai Aitken 1984)Skòts vùls

Scots vouels

|- | |i: |é |déd, rév, géd

Aitkens  numyr  IPA  yn y Skòts skreivynensampyls  Ensampyls
8a əi giȝ, Miȝ, piȝ, wiȝ
10 jiȝn, piȝn, tchiȝs
1kuty11 biȝ, stiȝ
1 lang1 ai
2 i ei neid, sei, deil, kweischtyn
11 ei, dei, drei, lei, tein
3 Mels wy 2, 4, ur 8 gaun by baȝleidmeit meit, deid, heid, meir, seivyn,
4 e ai aik, ait, baif, stain, hail,dai, mair, sair, flair, fraipyl
8 e: quhyn melt wy 4 ai bait, braid, hail, pail, pair, brai
5 o: quhyn melt wy 18 yn y Sùf ò lò, fòl, afòr, Vòr
18 quhyn lang melt wy 5, quhyn kuty <o> o Gòd, òn, loch, bòcht, hòrs, bord
6 u ù abùt, lùd, pouder, schùdyr, rùm, mùf, hùs, kù, nù, fù, pù, ù, ùr, sùr, jùk,
7 ø Norn melt wy 2, Mydlyn an Sùf wy 4 lang an 15 kuty
9 oi Boȝd, noȝs,
12 ɑ: / ɔ: quhyn melt wy 17 yn y Norn au faut, saut, auld, cauld, hauch, lau, snau, au, fau, twau, anau,
13 ʌu ou nout, lous,tchou, nou, ȝou
14 iu / ju ȝù hȝùk3, nȝùk3, bȝùch3,, plȝùch, enȝùch
15 ɪ y byt, pyt, lid, y,  wyd, ȝyn, sykyr.
16 ɛ e ker, et, sen, ken, er
17 a yn y Sùf-Wast an Ulstyr melt wy 12 a sat, lad, mar, gar, vas, warst, har
19 ʌ u fur, mun, pukyl, mukyl, spurtyl

1. Sei þy Skòts vùl langf rùl

2. yn y Norn [e] afòr [n] yn <ain> melts wy 2.

3. Pukyl ai þy afkum ai 7 afòr [k] an [x] gén [(j)u] ur [(j)ʌ] an au.

4. [ɪ] eftyr [ʍ] an [w] aftyn melts wy 19.

Vùls yn synry baȝleids[eedit | eedit soorce]

þy allophones ai þy phonemes abȝùn afòr  yn pukyl baȝleids. (fai Catford 1957, Gregg 1958, Dieth 1932)

Aitken'sNumyr Bute Lanrick-
shire
Berwick-
shire
North
Kircudbright
East
Fife
Kircudbright Mid
Antrim
N.E.
Angus
Buchan ensampyl

wurds

2 /i/  i  i  i  i  i  i  i  i  i beit
3 /i, e/  e  e  e  e  e    e:  e- bait
8 /e:/  e:    ɛ̣:   bait
16 /ɛ/  ɛ̣  ɛ  ɛˑ  ɛ  ɛ̜  ɛ̜  ɛ:  ɛ  e ken
17 /a/        ɑ    ɑ̈  ɑ:  ɑ̈  ɑ fat
12 /ɑ:, ɔ:/  o  ɔ  ɒ:  ɔ:  ɑ:  ɑ: faut
18 /ɔ/  o  o  o  ɔ  ɔ:    o bord
5 /o:/  o  o  o:  o:   1 afòr
19 /ʌ/  ʌ  ʌ  ʌ  ʌ  ʌ  ʌ  ʌ  ʌ̫  ʌ kut
6 /u/    ʉ  u  u    u    u  u abùt
15 /ɪ/  ɜ  ɛ̈  ë̜    ɛ̈    ɪ̈ / æ̈  ɜ  ɪ byt
7 /ø/  ɪ  ɪ̈  ɪ̈  ɪ̈  ø  i byt 2

1. Rycht  fur eftyr  byt yþyr gaits  afòr .

2. yn au þur baȝleids, sept fur N.E. Angus an Buchan, yn lang airts melt wy vùl 4 no schaun heir.

Kònsanynts[eedit | eedit soorce]

Kònsanynt bord[eedit | eedit soorce]

'S þy Skòts Kònsanynt Wiȝ ȝaisyn IPA

quhyrlygyg.

  bilabial labio-
dental
dental alveolar post-
alveolar
palatal velar glottal labial-velar
plosive p  b   d̪  t̪ 1 t  d     k  g ʔ 4  
nasal m     n     ŋ    
flap       r          
fricative ɸ  β 2 f  v θ  ð s  z ʃ  ʒ ç 5 x 5 h  
affricate       ɕ  ʑ 3 tʃ  dʒ        
approximant       ɹ   j     ʍ6 w
lateral approximant       l, ɫ7          

Unyrskryvyns:


1. [d̪] an [t̪] quhyn kiȝfs fur // an

// afòr / yn Ers iyntain baȝleids ai Ulstyr an

quhyn yn Galyk yntain baȝleids yn Skòtlyn. Ensampyls ur: atyrkap, bejrau,

betyr, boustyr,konseidyr, kraitchur, draucht, straik.

2. [ɸ] an [β] quhyn kiȝfs fur /f/ an

/v/ yn Ers yntain baȝleids ai Ulstyr. Fur òrdnar skreivyt <f> an  <v>.

3. [ɕ] an [ʑ] quhyn kiȝfs fur // an// yn Ers yntainbaȝleids ai Ulstyr. Ensampyls: braintch, kreish, kwùschun,ynjyn. Syb wy [tɕ] an [dʑ] fur

// an // Ensampyks: jȝùk, faj, jaikyt, jyst,sojyr, bròtch, tchimly, gylravyj, schtùchy, tchùch.

4. [ʔ] kiȝfs fur /t/ atwein twau vùls an enwurd yn myny baȝleids. quhyn fur // an // anau. Ensampyl: butyr, maityr, quhyt..

5. [ç] fur òrdnar stairtwurd ur eftyr a front vùl an [x] eftyr a bak vùl. Ensampyls: hȝùk, laichtyr, loch, nycht.

6. Yn norn baȝleids [ʍ] ys aftyn sùnt // ur [ɸ] an quhyn // yn nȝù bòreid wurds. Ensampyl: quhau quhypy?

þy quhiȝt quhalpyt

7. Fur òrdnar [ɫ] byt yn airts quhaur þy Galyk wysnai lang siȝn spykyt,

én yn Dumfreis an Galawau [l] mycht kiȝf.

Gart eisy ur sùnt yþyr[eedit | eedit soorce]

Antchryn kònsanynt fangkyls 's gart eisy ur sùnt deifrynt yn y baȝleids // fur òrdnar skreivyt <cht> byt quhyn // yn norn baȝleids. Ensampyls: dòchtyr, mycht. // fur òrdnar skreivyt <gn> biȝds sai yn mukyl norn baȝleids byt 's  // yn yþyrs. Ensampyils: gnap/nap, gnau/nau. // fur òrdnar skreivyt <kn> biȝds sai yn mukyl norn baȝleids ur kiȝfs ys // byt 's // yn yþyrs. Ensampyls: knap/nap, knou/nou.

Sei forby[eedit | eedit soorce]